Η συμβολή του παιχνιδιού στην αναπτυξιακή πορεία του ανθρώπου είναι αναμφισβήτητη. Ιδιαίτερα, το ομαδικό παιχνίδι δίνει τη δυνατότητα στο παιδί να ωριμάσει και επιταχύνει την κοινωνικοποίηση του, αναπτύσσοντας δεσμούς φιλίας και επεκτείνοντας τις διαπροσωπικές του σχέσεις.
Παρακάτω, σας προτείνουμε ορισμένες ασκήσεις-παιχνίδια που είναι κατάλληλες για παιδιά προσχολικής ηλικίας. Οι γονείς μπορούν μόνοι τους, με λίγη φαντασία, να οργανώσουν τα παιχνίδια αυτά στο σπίτι κατ' ιδίαν με τα παιδιά τους, ή ομαδικά σε παιδικά πάρτι, οικογενειακές συγκεντρώσεις κ.λ.π

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ

ΑΠΛΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ
Σε όλα τα απλά παιχνίδια για την άσκηση των αισθήσεων, σημασία έχει να έρθουν συνειδητά σε επαφή τα παιδιά με τις αισθήσεις τους, να τις γνωρίσουν και να παίξουν μ’ αυτές. Έτσι καλλιεργούν τις αισθήσεις και συγχρόνως την παρατηρητικότητα και την μνήμη τους.

ΑΦΗ
α) Για την άσκηση της αφής θα χρειαστούμε αντικείμενα με διαφορετικό βάρος, σχήμα, στερεότητα και αφή (λεία ή αδρή) π.χ. μπίλιες, κουβάρια, μαλλί, βότσαλα, σφουγγάρια, κιμωλίες, ξύλα, μέταλλα κ.λπ. και ζητάμε από τα παιδιά να τα αγγίξουν και να τα αναγνωρίσουν με τα μάτια κλειστά.
β) Αντικείμενα με διαφορετικές θερμοκρασίες όπου ζητάμε απ’ τα παιδιά να τα τοποθετήσουν στη σειρά από το πιο κρύο ως το πιο ζεστό.
γ) Ένα-ένα παιδί με τα μάτια κλειστά προσπαθεί να αναγνωρίσει τους άλλους μόνο από την αφή.

ΟΣΦΡΗΣΗ
Μερικά δείγματα από μυρωδιές που τα παιδιά μπορούν να αναγνωρίσουν: φρέσκος καφές, σοκολάτα, καμένη καραμέλα, φρούτα, φρέσκο ψωμί, σκόρδο, κρεμμύδι, τυρί, καπνός, ζυμάρι, χλωρίνη, ξύδι, χαμομήλι, κολόνια κ.ά.

ΓΕΥΣΗ
α) Ποτήρια με νερό κάνουν τον γύρο: το πρώτο σκέτο νερό, το δεύτερο με αλατισμένο νερό, το τρίτο με ζαχαρωμένο νερό και το τέταρτο με λεμόνι. Ζητάμε να αναγνωρίσουν την γεύση του κάθε ποτηριού.
β) Το ίδιο και με διάφορα τρόφιμα: σοκολάτα, καραμέλα, τυρί, ψωμί κ. ά.

ΟΡΑΣΗ
Τα παιδιά κοιτάζουν ένα γύρω στο δωμάτιο και ψάχνουν να αναγνωρίσουν κάποια αντικείμενα με συγκεκριμένο σχήμα. Αντικείμενα στρογγυλά ή κυβικά, ή ζητάμε να βρουν που υπάρχουν ευθείες και πού καμπύλες γραμμές. Μπορούμε επίσης να ζητήσουμε από τα ίδια τα παιδιά να παραστήσουν με το σώμα τους τα διάφορα σχήματα ή ακόμα και τις κινήσεις των προσώπων που παρατηρούν.

ΑΚΟΗ
Με κλειστά μάτια να προσπαθήσουν να συλλάβουν με την ακοή τους όλους τους θορύβους που υπάρχουν στο χώρο. Κατόπιν με ανοιχτά τα μάτια ο καθένας περιγράφει αυτά που άκουσε.
Τα παιδιά καλούνται να ονομάσουν κάποιους από τους ήχους που θυμούνται, π.χ. το τηλέφωνο που χτυπάει, ένα αυτοκίνητο, το πλυντήριο των ρούχων, τον ήχο του αέρα ή της θάλασσας, το νερό που βράζει, ένα αεροπλάνο, μια μοτοσικλέτα, το τραίνο, την γραφομηχανή, τον ήχο του χαρτιού που σκίζεται, μια εφημερίδα που τσαλακώνεται, την βρύση που στάζει, φωνές ζώων. Στην συνέχεια ζητάμε να μιμηθούν με την φωνή τους αυτούς τους ήχους. Βοηθητικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί κάποια κασέτα με τους ήχους αυτούς.
Ζητάμε από τα παιδιά να δημιουργήσουν ήχους με τα χέρια τους, χτυπώντας τα μεταξύ τους ή πάνω στο σώμα τους, ή σε κάποιο αντικείμενο, καθώς επίσης και τα πόδια τους με διαφορετικούς τρόπους κάθε φορά. Επίσης ήχους που μπορεί να παραχθούν με την γλώσσα και τα χείλια και την φωνή.
Το ίδιο μπορεί να γίνει και με μουσικά όργανα. Κρουστά, ξυλόφωνα, μεταλλόφωνα, είναι πολύ εύχρηστα και προσφέρονται για παιχνίδια. Ακόμα να κατασκευάσουν τα ίδια τα παιδιά διάφορες πηγές ήχων π.χ. κουτάκια με χαλίκια, σπόρους που θα χρησιμοποιηθούν σαν κρουστά, ή και τενεκεδάκια με νερό σε διαφορετικές στάθμες που δίνουν διαφορετικούς μουσικούς τόνους. Ακόμα, αλλά πολύ προσεχτικά και με την καθοδήγηση της δασκάλας, τα μουσικά ποτήρια.

ΦΩΝΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Άσκηση για να βρεθεί ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός διαφορετικών τρόπων έκφρασης μιας φράσης. Μπορούμε να προτείνουμε μια φράση και τα παιδιά να βρουν διαφορετικούς τρόπους έκφρασης. Π.χ. «πάρε αυτό το γλυκό» - «είμαι αρκούδα» - «πλύνε τα δόντια σου και πήγαινε για ύπνο» κ.λπ.

ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΧΩΡΟΙ
Τα παιδιά μαθαίνουν να ποικίλλουν την συμπεριφορά τους, ενώ μετακινούνται μέσα στο χώρο. Σχηματίζουμε στην αίθουσα 5 ή λιγότερους διαφορετικούς χώρους (οριοθετώντας τους με κιμωλία ή με στεφάνια). Σε καθέναν απ’ αυτούς τους χώρους αντιστοιχεί μια συμπεριφορά: στον πρώτο ψιθυρίζω, στον δεύτερο φωνάζω, στον τρίτο μιλώ κανονικά, στον τέταρτο τραγουδάω και στον κεντρικό κύκλο σιωπώ. Το ίδιο μπορεί να γίνει και με κίνηση. Σε κάθε κύκλο κινούμε διαφορετικά (προχωράω αργά, γρήγορα, σημειωτόν, κουτσό και στον μεσαίο κύκλο μένω ακίνητος). Ακόμα και με αισθήσεις (μυρίζω, ακούω, βλέπω, αγγίζω, δεν κάνω τίποτα).

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΙΜΙΚΗΣ

Πριν αρχίσουμε τις ασκήσεις μιμικής εξηγούμε στα παιδιά ότι η μιμική είναι έκφραση μόνο με την κίνηση και χωρίς καθόλου λόγο. Το μιμητικό ένστικτο είναι έμφυτο στον άνθρωπο. Το παιδί από τα πρώτα χρόνια της ζωής του αρχίζει να μιμείται τα γύρω του.

ΑΠΛΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΙΜΙΚΗΣ
Σκοπός μας είναι να μάθουν τα παιδιά να παρατηρούν και να μιμούνται κινήσεις και εκφράσεις. Η προσοχή μας είναι να μην μιλήσουμε καθόλου και μόνο με την κίνηση να παραστήσουμε αυτό που ζητείται και να δώσουμε στους άλλους να το καταλάβουν. Μπορούμε να βάλουμε τα παιδιά να μιμηθούν κάποια πράξη καθημερινή. Π. χ. βουρτσίζω τα δόντια μου, ταΐζω το μωρό, βάζω τα παπούτσια μου, χτενίζω τα μαλλιά μου, ανοίγω μια πόρτα, τρώω, μαζεύω λουλούδια κ.ά. Τα παιδιά μπορούν επίσης να μιμηθούν ένα ζώο, π.χ. πως περπατάει η γάτα, πως νιαουρίζει. Το θέμα που θα δοθεί για μίμηση εξαρτάται από την ηλικία των παιδιών και το επίπεδό τους.

ΒΗΜΑ ΚΑΙ ΒΑΔΙΣΜΑ
Σκοπός είναι να παρατηρήσουν τον τρόπο που περπατάει κάποιος άλλος και να τον μιμηθούν. Όταν τα παιδιά μάθουν να παρατηρούν το βηματισμό των άλλων μπορούμε να τους ενθαρρύνουμε να παρατηρήσουν το περπάτημα των δικών τους και των φίλων τους και να παρουσιάσουν το βάδισμά τους.

ΜΟΡΦΑΣΜΟΙ
Σκοπός είναι να συνειδητοποιήσουν την πλαστικότητα και την εκφραστικότητα του προσώπου. Εδώ θα χρειαστούμε χαρτόνι, σε μέγεθος που να μπορεί να κρύψει το πρόσωπο του παιδιού. Τα παιδιά μπορούν να μιμηθούν μερικές συναισθηματικές καταστάσεις δικές τους, όπως λυπημένος, χαρούμενος, σκυθρωπός κ.ά. Το παιχνίδι αυτό μπορεί να παιχτεί με ζευγάρια και να προεκταθεί βάζοντας αργότερα τα παιδιά αντικριστά να επαναλαμβάνουν διαδοχικά τις εκφράσεις ο ένας τους άλλου. Μπορούμε επίσης να κάνουν μιμήσεις φωνών, ήχων, λέξεων που μπορεί να κάνει ο άλλος.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ

ΤΟ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Στόχος μας είναι να αναπτυχθεί η φαντασία, ποικίλλοντας τον τρόπο που βλέπουμε ένα αντικείμενο καθημερινής χρήσης. Θα χρειαστούμε αντικείμενα καθημερινής χρήσης, με τα οποία τα παιδιά θα παίξουν. Τοποθετούμε τα αντικείμενα στο κέντρο του χώρου και ζητάμε από τα παιδιά να τα χρησιμοποιήσουν όπως θέλουν, ανάλογα με το σχήμα τους, το χρώμα, την υφή τους. Έτσι το αντικείμενο μετατρέπεται σε κάτι μαγικό πολλές φορές.

Η ΠΙΣΙΝΑ
Εδώ τα παιδιά πρέπει να δουν με την φαντασία τους την πισίνα και τις διαφορετικές δραστηριότητες γύρω απ’ αυτήν. Θα χρειαστούμε κάποιο αντικείμενο που θα παραστήσει την πισίνα. Μπορεί να είναι ένα κομμάτι ύφασμα, ένα χαλί, ένας χώρος που ορίζεται από κύβους, ή οτιδήποτε άλλο θεωρούμε κατάλληλο για να "παίξει" την πισίνα. Βάζουμε τα παιδιά να φτιάξουν την πισίνα τους με το αντικείμενο που προτείνουμε. Το παιχνίδι συνίσταται στο να αυτοσχεδιάσουν έναν περίπατο ή τα παιχνίδια μέσα και έξω απ’ την πισίνα.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΣ

ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΩ
Προσέχω τον άλλον και κάνω μια συμπληρωματική κίνηση της δικής του. Γίνεται με δύο παιδιά που το ένα στέκει απέναντι στο άλλο. Αν το πρώτο παιδί τεντώσει μπροστά το κεφάλι του, το άλλο φέρνει πίσω το δικό του. Αν πάει πίσω το χέρι του, ο άλλος θα φέρει το δικό του μπροστά, αν φουσκώσει την κοιλιά του, ο άλλος θα την ρουφήξει, αν μαζευτεί σαν μπάλα, ο άλλος θα τεντωθεί κ.λπ. Αυτή η άσκηση εκτός από την παρατηρητικότητα, ασκεί το σώμα και την ετοιμότητά του. Ασκεί την ικανότητα του σώματος να ανταποκρίνεται σε κάποιο εξωτερικό ερέθισμα και να ενεργεί.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ
Στόχος αυτής της άσκησης είναι η βελτίωση της ικανότητας παρατήρησης των παιχτών. Η ομάδα χωρίζεται σε ζευγάρια. Στο ζευγάρι ο καθένας παρατηρεί τον άλλον, σημειώνοντας στο νου του τι φοράει, πως είναι τα μαλλιά του, τα διάφορα αξεσουάρ, κ.λπ. Ο ένας παίχτης βγαίνει έξω και ο άλλος με την βοήθεια ή και τις υποδείξεις αυτών που παρακολουθούν αλλάζει κάτι στην εμφάνισή του π.χ. αλλάζει τα μαλλιά του, λύνει το κορδόνι του παπουτσιού του, αλλάζει την θέση του ρολογιού του... Όταν είναι έτοιμος, ο παίχτης που είναι έξω ξαναγυρίζει και πρέπει να παρατηρήσει τι αλλαγές έχει κάνει ο άλλος.

Η ΜΠΕΡΔΕΜΕΝΗ ΣΕΙΡΑ - ΤΙ ΕΧΕΙ Ο ΔΙΣΚΟΣ
Άσκηση που βοηθάει την παρατηρητικότητα και την μνήμη. Μέσα από την αίσθηση της όρασης να καλλιεργήσει την παρατηρητικότητα, την προσοχή και την μνήμη. Θα χρειασθούμε ένα δίσκο με πέντε αντικείμενα ή και λιγότερα, ανάλογα με την ηλικία των παιδιών και βέβαια αντικείμενα που να ξέρουμε ότι τα παιδιά τα γνωρίζουν με το όνομά τους. Τους δείχνουμε τον δίσκο για ένα λεπτό και μετά τους ζητάμε να μας πουν ποια αντικείμενα είχε ο δίσκος.