Είναι δύσκολο να αποφύγει κανείς τη βία στις μέρες μας.
Το βίαιο περιεχόμενο υπάρχει άφθονο στο διαδίκτυο και μερικές φορές «σκάει» στις οθόνες των παιδιών μας προτού ακόμη καταλάβουμε τι συμβαίνει.
Πολλά από αυτά είναι ιδιαίτερα σκληρά και συνοδεύονται από ελάχιστες προειδοποιήσεις, αν υπάρχουν καν. Ακόμη και μικρά παιδιά μπορεί να πέσουν πάνω σε αυτές τις εικόνες και τα βίντεο, ιδιαίτερα όταν κάτι γίνεται viral ή όταν πολλές εκδοχές ενός βίντεο κατακλύζουν τη ροή, παρακάμπτοντας ακόμη και τους πιο αυστηρούς γονικούς ελέγχους.
Είναι φυσικό οι γονείς να σκέφτονται: «Πώς μπορώ να το μπλοκάρω αυτό εντελώς;» Όμως στον σημερινό ψηφιακό κόσμο ακόμη και οι πιο προσεκτικοί κανόνες και τα φίλτρα δεν μπορούν να τα σταματήσουν όλα.
Αντί να εστιάζουμε μόνο στην πρόληψη, χρειάζεται να κατανοήσουμε πώς επεξεργάζονται τα παιδιά μας το σοκαριστικό περιεχόμενο αν το συναντήσουν και να ξέρουμε τι να κάνουμε μετά.
Πώς αντιδρά ο εγκέφαλος ενός παιδιού σε κάτι σοκαριστικό
Το τμήμα του εγκεφάλου που ανιχνεύει τον κίνδυνο -η αμυγδαλή- δεν μπορεί πάντα να ξεχωρίσει αν κάτι συμβαίνει στην πραγματικότητα ή αν το βλέπουμε σε μια οθόνη. Ο ρόλος της είναι να εντοπίζει και να αντιδρά στις απειλές.
Για την αμυγδαλή, ένα βίαιο βίντεο που παρακολουθείς στο υπνοδωμάτιό σου μπορεί να μοιάζει σαν ένα βίαιο γεγονός που συμβαίνει μέσα στο ίδιο σου το δωμάτιο. Χτυπά συναγερμός: η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη πλημμυρίζουν το σώμα, οι παλμοί της καρδιάς επιταχύνονται, η πέψη επιβραδύνεται και το σώμα κινητοποιείται για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο.
Το πρόβλημα; Τα υπνοδωμάτια υποτίθεται ότι είναι χώροι ασφάλειας. Αν όμως κάτι τρομακτικό εμφανιστεί εκεί (ή σε οποιονδήποτε χώρο που θα έπρεπε να νιώθουμε ασφαλείς, ακόμη και ψηφιακά), μπορεί να μπερδέψει αυτά τα σήματα ασφάλειας. Τότε βλέπουμε διαταραχές στον ύπνο, άγχος, ευερεθιστότητα ή ξαφνικές αλλαγές στη συμπεριφορά.
Τι να κάνετε, όταν ότι το παιδί εκτεθεί σε βίαιο περιεχόμενο
Ευτυχώς υπάρχουν τρόποι με τους οποίους οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να διαχειριστούν βίαιες εικόνες που μπορεί να συναντήσουν στα social media ή να ακούσουν από φίλους.
Μην υποθέτετε ότι το παιδί θα σας το πει
Μπορεί να πιστεύετε ότι αν το παιδί σας είδε κάτι που το τρόμαξε, θα σας το έλεγε. Πολλά όμως δεν το κάνουν. Τα μικρά παιδιά, ιδιαίτερα, συχνά σκέφτονται με «μαγικό τρόπο». Δεν καταλαβαίνουν πάντα τι ακριβώς είδαν, αλλά νιώθουν την αντίδραση στρες στο σώμα τους. Και μπορεί να νομίζουν ότι έκαναν κάτι λάθος.
Τα μεγαλύτερα παιδιά ίσως καταλαβαίνουν περισσότερα αλλά ντρέπονται ή φοβούνται ότι θα μπλέξουν σε μπελάδες. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μην περιμένετε να το αναφέρουν εκείνα.
Να είστε άμεσοι
Μπορείτε να πείτε κάτι όπως: «Σήμερα υπήρχαν κάποιες τρομακτικές ειδήσεις. Είδες κάτι σχετικό;» ή ακόμη: «Άκουσα ότι κυκλοφορεί ένα βίντεο. Σου έδειξε κάποιος κάτι που σε αναστάτωσε;»
Ακόμη κι αν το παιδί σας δεν έχει δει το συγκεκριμένο βίντεο ή φωτογραφία, δεν δημιουργείτε πρόβλημα ανοίγοντας τη συζήτηση. Αντίθετα, ανοίγετε μια πόρτα.
Στη δουλειά μου με σχολεία και σε μαθήματα για γονείς, έχω μάθει ότι ακόμη κι αν ένα παιδί δεν είδε το βίντεο, συνήθως έχει ακούσει για αυτό. Οι φίλοι του μιλούν για αυτά στην αυλή, στο μεσημεριανό διάλειμμα ή στο ομαδικό chat.
Είναι καλύτερο να το ακούσουν από εσάς, με ήρεμα γεγονότα και μια πρόσκληση για ερωτήσεις, παρά από έναν συμμαθητή που προσπαθεί και ο ίδιος να το καταλάβει.
Το «μην το σκέφτεσαι» δεν λειτουργεί
Όταν ένα παιδί έχει δει ή ακούσει κάτι σοκαριστικό, η πιο συνηθισμένη αντίδραση των ενηλίκων είναι: «Προσπάθησε να μην το σκέφτεσαι».
Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η συμβουλή δεν είναι απλώς άχρηστη — είναι αδύνατη. Δεν μπορούμε να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε κάτι με εντολή. Αν σας πω: «Μην φανταστείς έναν ροζ ελέφαντα», τι εμφανίστηκε μόλις στο μυαλό σου;
Όταν λέμε σε ένα παιδί να μην σκέφτεται κάτι, συχνά το κάνει να το σκέφτεται ακόμη περισσότερο. Η προσοχή του στρέφεται ακριβώς σε αυτό που προσπαθεί να αποφύγει. Και έτσι αποτυγχάνει διπλά: δεν ακολουθεί τη συμβουλή και εξακολουθεί να αισθάνεται στρες.
Ζητήστε του να αφηγηθεί τι είδε
Το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε όταν ένα παιδί δει κάτι σοκαριστικό είναι να μιλήσετε για αυτό. Για παιδιά σχολικής ηλικίας μέχρι και την εφηβεία, μπορείτε να τους ζητήσετε να επαναλάβουν τι είδαν. Κάντε ερωτήσεις όπως:
- «Πού ήσουν;»
- «Τι άλλο συνέβαινε εκείνη τη στιγμή;»
- «Τι μπορούσες να δεις, να ακούσεις, να μυρίσεις ή να νιώσεις;»
Αυτό βοηθά τον εγκέφαλο να τοποθετήσει τη μνήμη στον χρόνο και στον χώρο. Ενεργοποιεί τον προμετωπιαίο φλοιό, δηλαδή το τμήμα του εγκεφάλου που κατανοεί το πλαίσιο, την οπτική και την ασφάλεια, ώστε να αντιληφθεί ότι το γεγονός έχει τελειώσει. Δεν συμβαίνει τώρα. Ήταν κάτι που είδαν στο σχολικό λεωφορείο, στο διάλειμμα ή στο σπίτι ενός φίλου. Δεν βρίσκονταν πραγματικά στο δωμάτιο όπου συνέβη το τρομακτικό γεγονός, το έβλεπαν σε μια οθόνη. Η αμυγδαλή χρειάζεται αυτή την ενημέρωση για να σταματήσει να τους κρατά σε κατάσταση υπερεγρήγορσης.
Μερικές φορές τα παιδιά χρειάζεται να πουν την ιστορία πολλές φορές, μέχρι να γίνει βαρετή. Αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να την επεξεργαστούν. Όταν μια οπτική εικόνα μετατρέπεται σε αφήγηση που μπορεί να «τακτοποιηθεί» στη μνήμη, ο εγκέφαλος καταφέρνει να την εντάξει στο πλαίσιο. Τότε μπορεί να ηρεμήσει.
Μετά τη συζήτηση, δοκιμάστε μια απλή δραστηριότητα γείωσης για να ηρεμήσει ακόμη περισσότερο το νευρικό σύστημα:
• Ονομάστε τρία πράγματα στο δωμάτιο που είναι στρογγυλά, δύο που είναι τετράγωνα και ένα που είναι τρίγωνο.
• Βάλτε ένα μικρό κομμάτι πάγου στο στόμα και παρατηρήστε την αίσθηση του κρύου καθώς κατεβαίνει στον λαιμό.
• Εισπνεύστε μετρώντας μέχρι το τέσσερα, κρατήστε για τέσσερα και εκπνεύστε για τέσσερα.
Αυτές οι μικρές ενέργειες βοηθούν τον εγκέφαλο να μετακινηθεί από τον φόβο στο αίσθημα ασφάλειας.
Παρατηρήστε σημάδια δυσφορίας
Δεν θα δυσκολευτεί κάθε παιδί ή έφηβος αφού δει βίαιο περιεχόμενο. Μερικά όμως θα δυσκολευτούν. Συχνά, όταν τα παιδιά δεν μιλούν, το δείχνουν. Σημάδια ότι κάτι τα έχει αναστατώσει μπορεί να είναι:
- δυσκολία στον ύπνο
- εφιάλτες
- ευερεθιστότητα ή έντονος εκνευρισμός
- απομόνωση
- έντονη αντίδραση αιφνιδιασμού
Αν δείτε αυτά τα σημάδια, μείνετε ήρεμοι και ανοιχτοί. Οι αυστηρές τιμωρίες ή οι βαριοί περιορισμοί σε τηλέφωνα και φίλους μπορεί να έχουν αντίθετο αποτέλεσμα. Τα παιδιά δεν θα έρθουν σε εσάς αν πιστεύουν ότι θα μπλέξουν σε μπελάδες.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για γονείς που κουβαλούν δικά τους τραύματα. Συχνά λέμε στον εαυτό μας: «Το παιδί μου δεν πρέπει ποτέ να περάσει αυτό που πέρασα εγώ». Όταν όμως κάτι τρομακτικό εμφανιστεί, μπορεί να μοιάζει σαν προσωπική αποτυχία. Ο φόβος μετατρέπεται γρήγορα σε ντροπή ή θυμό. Η παρόρμηση να κριτικάρουμε, να κάνουμε κήρυγμα ή να επιβάλουμε αυστηρούς περιορισμούς προέρχεται από πόνο. Όμως αυτές οι αντιδράσεις μπορούν να κλείσουν την πόρτα ακριβώς τη στιγμή που το παιδί τη χρειάζεται ανοιχτή.
Να είστε πάντα υποστηρικτικοί
Αν θέλετε το παιδί σας να έρχεται σε εσάς όταν συμβαίνει κάτι τρομακτικό, η πρώτη σας αντίδραση πρέπει πάντα να είναι: «Χαίρομαι πολύ που μου το είπες».
Η συζήτηση για το πώς συνέβη αυτό μπορεί να γίνει αργότερα. Αν παραβίασε κάποιον κανόνα ή αν εμπλέκεται ένας φίλος με τον οποίο δεν αισθάνεστε άνετα, αυτό είναι άλλη συζήτηση, σε άλλη στιγμή. Πρώτα εστιάζουμε στην ασφάλεια και στη σύνδεση. Μετά λύνουμε τα πρακτικά ζητήματα.
- Όταν χειρίζεστε τέτοιες στιγμές με ηρεμία και υποστήριξη, διδάσκετε στο παιδί σας ότι:
- είναι εντάξει να μιλά για δύσκολα πράγματα
- η αντίδραση στρες είναι προβλέψιμη, κατανοητή και διαχειρίσιμη
- και ίσως το πιο σημαντικό, ότι όταν ο κόσμος φαίνεται τρομακτικός, εσείς είστε ο άνθρωπος που το βοηθά να τον καταλάβει.
Αν το παιδί συνεχίζει να δυσκολεύεται
Μερικές φορές τα παιδιά και οι έφηβοι δυσκολεύονται να προχωρήσουν μετά από ένα σοκαριστικό γεγονός που είδαν. Αν το παιδί σας σας πει: «Ακόμη το σκέφτομαι», πείτε του ότι χαίρεστε που σας το λέει, γιατί είστε πάντα εκεί για να το βοηθήσετε και να το ακούσετε. Εξηγήστε του τη λειτουργία του φόβου. Ο φόβος υπάρχει για να μας προειδοποιεί για τον κίνδυνο, αλλά μερικές φορές υπερβάλλει. Ας ακούσουμε τον φόβο μας και ας δούμε αν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος που χρειάζεται ακόμη να αντιμετωπίσουμε.
Όταν μια οικογένεια συγκλονίζεται από μια τραγωδία που συμβαίνει κοντά στο σπίτι της, είναι καλή ιδέα να επανεξετάσουμε τα σχέδια και τις διαδικασίες ασφάλειας, να ευχαριστήσουμε τον φόβο που μας προειδοποίησε και να του δείξουμε ότι ελέγχουμε ό,τι μπορούμε στην κατάσταση.
Για παράδειγμα, αν υπάρχει μια είδηση για πυρκαγιά στη γειτονιά σας και ο φόβος σας θυμίζει να ελέγξετε τους ανιχνευτές καπνού, αυτή είναι μια καλή χρήση του φόβου. Έκανε τη δουλειά του. Τον αναγνωρίζουμε, παίρνουμε λογικά μέτρα ασφάλειας και συνεχίζουμε τη ζωή μας.
Μερικές φορές όμως αυτές οι σκέψεις «κολλάνε» και ένα παιδί δεν μπορεί να τις ξεπεράσει. Αν ο φόβος επιμένει ακόμη και αφού τον έχετε αναγνωρίσει, τον έχετε καθησυχάσει και έχει περάσει χρόνος, τότε είναι ώρα να ζητήσετε επαγγελματική βοήθεια.
Πηγή: parents.com
