Η επιλογή του σημαιοφόρου στις σχολικές παρελάσεις αποτελεί συχνά πηγή χαράς και υπερηφάνειας για τα παιδιά.
Ταυτόχρονα απτοελεί και πηγή έντονης απογοήτευσης για εκείνα που δεν καταφέρνουν να κρατήσουν τη σημαία.
Πώς μπορούν, όμως, οι γονείς να διαχειριστούν τη στενοχώρια ενός παιδιού που δεν επιλέχθηκε; Ο δάσκαλος Μάριος Μάζαρης μέσα από ανάρτησή του και με αφορμή την περίπτωση ενός μαθητή που αρχικά κληρώθηκε σημαιοφόρος, αλλά έχασε τη θέση του όταν η κλήρωση επαναλήφθηκε, επισημαίνει όσα χρειάζεται να μάθουν τα παιδιά τόσο για τη διάκριση όσο και για την απογοήτευση.
Η ανάρτηση του δασκάλου
Τις τελευταίες μέρες έχω δεχθεί πάρα πολλά ερωτήματα από γονείς που με ρωτούν το ίδιο πράγμα: “Τι να πω στο παιδί μου που στεναχωρήθηκε, επειδή δεν πήρε τη σημαία;”. Ανάμεσα σε αυτά τα μηνύματα ξεχώρισα την ιστορία μίας μητέρας. Το παιδί της συμμετείχε στην κλήρωση για τη σημαία, καθώς πληρούσε το βαθμολογικό κριτήριο. Κληρώθηκε. Θα ήταν σημαιοφόρος.
Φαντάζομαι τη χαρά του, τον ενθουσιασμό του, την ανυπομονησία να το ανακοινώσει στο σπίτι. Την επόμενη ημέρα όμως, έπειδή ένας μαθητής έλειπε κατά την αρχική διαδικασία, η κλήρωση επαναλήφθηκε. Και το παιδί που την προηγούμενη ημέρα είχε κερδίσει τη σημαία, αυτή τη φορά δεν κληρώθηκε. Η μητέρα μού περιέγραψε πόσο πολύ στενοχωρήθηκε. Δεν γνωρίζω όλες τις λεπτομέρειες της διαδικασίας, ούτε μπορώ να κρίνω αν η επανάληψή της ήταν αναγκαία.
Γνωρίζω, όμως, ότι υπάρχει ένα παιδί που τη μία μέρα πανηγύριζε και την επόμενη προσπαθούσε να καταλάβει τι άλλαξε. Εδώ αρχίζει μία κουβέντα μεγαλύτερη από τη σημαία. Γιατί το ερώτημα δεν είναι μόνο τι λέμε στα παιδιά που δεν επιλέχθηκαν, αλλά και τι τους έχουμε μάθει όλα αυτά τα χρόνια για την επιτυχία, την αξία, την αναγνώριση, την αριστεία, την πατρίδα.
Και γιατί έχουμε επιτρέψει ένα συλλογικό σύμβολο να μετατρέπεται σε προσωπικό έπαθλο. Τι σχέση έχει ο βαθμός σου με οτ πόσο αγαπάς την πατρίδα σου; Οι βαθμοί καλώς ή κακώς έχουν τη θέση τους στο σχολείο ως τρόπος αποτίμησης της μαθησιακής επίδοσης, αναγνώρισης γνώσεων και δεξιοτήτων, παρακολούθησης της προόδου. Δεν είναι, όμως, μέτρο της συνολικής αξίας ενός παιδιού. Ένας μαθητής που παίρνει δέκα δεν είναι απαραίτητα πιο υπεύθυνος, πιο δίκαιος, ποιο συμπονετικός ή πιο γενναίος από έναν μαθητή που παίρνει επτά.
Μπορεί να έχει κατακτήσει καλύτερα συγκεκριμένες γνώσεις, να έχει αναπτύξει δεξιότητες, να έχει εργαστεί συστηματικά. Όμως, δεν είναι τα μοναδικά πράγματα που έχουν σημασία. Υπάρχουν παιδιά που προσπαθούν διπλά και δεν φτάνουν στον υψηλότερο βαθμό. Παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες που καταβάλλουν καθημερινά τεράστια προσπάθεια. Παιδιά που δεν αριστεύουν στα μαθήματα, αλλά είναι τα πρώτα που θα υπερασπιστούν έναν συμμαθητή τους, όταν τον αδικούν.
Παιδιά που δυσκολεύονται στις εξετάσεις, αλλά έχουν αναπτύξει μία βαθιά αίσθηση δικαιοσύνης, ευθύνης, αλληλεγγύης. Ποιο από όλα αυτά αγαπά περισσότερο την πατρίδα του; Μπορεί να μετρηθεί η αγάπη για την πατρίδα με έναν σχολικό μέσο όρο; Είναι πιο πατριώτης όποιος λύνει περισσότερες ασκήσεις; Έχει μεγαλύερο δικαίωμα να εκπροσωπεί το σύνολο εκείνος που αποδίδει καλύτερα στα διαγωνίσματα;
Η αριστεία στην επίδοση δεν ταυτίζεται με αριστεία στον χαρακτήρα. Δεν χρειιάζεται να υποτιμήσουμε τους καλούς μαθητές για να το αναγνωρίσουμε αυτό. Ούτε να απορρίψουμε την αριστεία. Αλλά να μην την περιορίζουμε σε έναν αριθμό και να μην μετατρέπουμε τη βαθμολογία σε απόδειξη προσωπικής ανωτερότητας. Αριστεία μπορεί να σημαίνει και να ξεπερνάς τον χθεσινό σου εαυτό, να επιμένεις όταν δυσκολεύεσαι, να αναγνωρίζεις το λάθος σου, να μοιράζεσαι τη γνώση σου, να χρησιμοποιείς την επιτυχία σου για να μειώσεις κάποιον άλλον.
Βλέπουμε πολλά παιδιά και γονείς να κοκορεύονται, ότι είναι καλύτεροι και για αυτό τους αξίζει η σημαία. Όχι. Η σημαία δεν είναι βραβείο, ούτε κύπελλο σε αγώνα. Είναι σύμβολο. Ένα σύμβολο που συνδέεται με την ιστορία, τη συλλογική μνήμη, τους αγώνες, την ελευθερία και την ταυτότητα μίας χώρας. Το σύμβολο, λοιπόν, δεν ψάχνει νικητή, αλλά εκπρόσωπο. Ο σημαιοφόρος δεν είναι ο ιδιοκτήτης μίας σημαίας. Είναι ο εκπρόσωπος μίας ομάδας.
Δεν κρατά τη σημαία επειδή τα υπόλοιπα παιδιά αξίζουν λιγότερο να βρίσκονται κοντά της, απλώς επειδή με βάση μία συγκεκριμένη διαδικασία του ανατέθηκε αυτός ο ρόλος. Αυτός ο ρόλος είναι τιμητικός χωρίς να δημιουργεί μία ιεραρχία στην ανθρώπινη αξία κι εδώ βρίσκεται και μία σημαντική παιδαγωγική διάκριση: άλλο η επιλογή ενός παιδιού για έναν ρόλο και άλλο η αξιολόγηση όλων των παιδιών ως προς το πόσο αξίζουν αυτόν τον ρόλο.
Και η κλήρωση, όταν προβλέπεται, δεν επιβραβεύει την αξία. Απλώς αποφασίζει ποιος από τους ισοβαθμούντες θα αναλάβει τον συγκεκριμένο ρόλο. Το παιδί που κληρώθηκε δεν έγινε καλύτερο από τα υπόλοιπα. Το παιδί που δεν κληρώθηκε δεν έχασε κάποιο προσωπικό προσόν. Αυτό θα έπρεπε να το γνωρίζουν όλα τα παιδιά πριν φτάσουμε στην κλήρωση. Πάμε λίγο πρακτικά.
Πώς κάνουμε τη σημαία περιληπτική στην πράξη;
Με το να προηγηθεί μία συζήτηση: Παιδιά τι συμβολίζει για εσάς η σημαία; Ποιον εκπροσωπεί; Αν ένα παιδί την κρατά σημαίνει ότι του ανήκει περισσότερο; Μπορούμε να είμαστε όλοι μέρος μίας ομάδας ακόμα κι αν έχουμε διαφορετικούς ρόλους; Στη συνέχεια να εξηγηθεί καθαρά η διαδικασία επιλογής. Ποιοι συμμετέχουν, με ποια κριτήρια επιλογής, τι συμβαίνει σε περίπτωση ισοβαθμίας, πότε θεωρείται οριστικό το αποτέλεσμα. Αυτή η διαφάνεια δεν είναι μια τυπική λεπτομέρεια. Είναι μέρος του σεβασμού προς τα παιδιά.
Τι λέμε στο παιδί που πήρε τη σημαία;
Το παιδί που παίρνει τη σημαία έχει κάθε δικαίωμα να χαρεί, να ενθουσιαστεί, να αισθανθεί περήφανο χωρίς ενοχές. Μπορούμε να το βοηθήσουμε να καταλάβει τι σημαίνει εκπροσώπηση. «Χαίρομαι που χαίρεσαι. Είναι πολύ όμορφο που θα έχεις αυτόν τον ρόλο», «Θα κρατήσεις τη σημαία εκ μέρους του σχολείου σου. Αυτό σημαίνει, ότι εκπροσωπείς και τα παιδιά που δεν βρίσκονται στη θέση σου», «Πώς θα μπορούσες να κάνεις τους συμμαθητές σου να νιώσουν ότι αυτή η στιγμή ανήκει και σε εκείνους;»
Τι λέμε στο παιδί που δεν πήρε τη σημαία;
Σίγουρα όχι να μικρύνουμε τη στενοχώρια τους με ένα «Έλα μωρέ δεν έγινε και τίποτα». Για το παιδί μπορεί να έγιεν κάτι πολύ σημαντικό. «Ξέρω ότι το ήθελες πολύ. Καταλαβαίνω, ότι στεναχωρήθηκες». «Αυτό που συνέβη δεν λέει τίποτα για το πόσο αξίζεις». «Η κλήρωση αποφάσισε ποιος θα κρατήσει τη σημαία, όχι αν είναι καλύτερος άνθρωπος». «Μπορείς να χαίρεσαι για έναν φίλο σου και ταυτόχρονα να λυπάσαι που δεν επιλέχθηκες εσύ».
Ας μη βιαστούμε να μετατρέψουμε κάθε απογοήτευση σε μάθημα αισιοδοξίας, το παιδί χρειάζεται να θυμώσει, να κλάψει, να πει, ότι το θεωρεί άδικο. Και ύστερα να συζητήσουμε πώς διαχειριζόμαστε μία απογοήτευση χωρίς να στρεφόμαστε εναντίον του εαυτού μας ή άλλων παιδιών. Δεν θέλουμε να μεγαλώνουμε παιδιά που δεν στεναχωριουνται ποτέ. Αλλά να μαθαίνουν, ότι είναι συμμέτοχοι όλοι σε όλα τα μηνύματα. Πώς θα το κάνουμε αυτό; Θα μπορούσαμε πχ να δημιουργήσουμε στην τάξη μία μεγάλη χάρτινη σημαία ως αφετηρία μίας συλλογικής δράσης.
Κάθε παιδί να γράψει σε χαρτάκι μία αξία που πιστεύει ότι χρειάεται μία ελεύθερη δημοκρατική κοινωνία. Δικαιοσύνη, αλληλεγγύη, ειρήνη, ελευθερία, σεβασμός, αποδοχή, ισότητα και τα χαρτάκια να τοποθετηθούν γύρω από τη σημαία, δημιουργώντας ένα κοινό έργο. Με ζωγραφιές, λέξεις ή άλλους προσβάσιμους τρόπους έκφρασης, ώστε να μπορεί να συμμετάσχει κάθε παιδί.
Και να πούμε: «Αυτή είναι η δική μας σημαία. Καθένας μας έβαλε κάτι διαφορετικό. Αν έλειπε κάποιος, θα έλειπε και ένα κομμάτι από όσα φτιάξαμε μαζί».
*Η φωτογραφία δημιουργήθηκε με τη χρήση ΑΙ
