Τα παιδιά στην προεφηβική ηλικία συχνά συμπεριφέρονται με τρόπους που οι γονείς δυσκολεύονται να αποδεχτούν.
Μπορεί να αντιδρούν έντονα, να μιλούν απότομα, να αμφισβητούν τους κανόνες ή να δείχνουν παρορμητικότητα.
Οι συμπεριφορές αυτές, όμως, δεν σχετίζονται πάντοτε με κακή πρόθεση ή έλλειψη σεβασμού. Σε μεγάλο βαθμό συνδέονται με τη νευρολογική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, η οποία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Γι’ αυτό δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένουμε από έναν προέφηβο να αντιδρά με την αυτοκυριαρχία, την κρίση και την ωριμότητα ενός ενήλικα. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να αγνοούν τις δύσκολες συμπεριφορές. Σημαίνει ότι χρειάζεται να τις αντιμετωπίζουν με τρόπο σταθερό, υποστηρικτικό και κατάλληλο για την ηλικία του παιδιού.
Τι σημαίνει ουσιαστική πειθαρχία
Η πειθαρχία δεν έχει ως στόχο να φοβίσει ή να τιμωρήσει το παιδί. Στόχος της είναι να το βοηθήσει να κατανοήσει τα όρια, να αναλάβει ευθύνη για τις πράξεις του και σταδιακά να μάθει να ρυθμίζει τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά του.
Για να είναι αποτελεσματική, χρειάζεται να βασίζεται σε ορισμένες βασικές αρχές.
Ρεαλιστικές προσδοκίες
Οι γονείς χρειάζεται να λαμβάνουν υπόψη την ηλικία, την προσωπικότητα και το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού. Οι κανόνες πρέπει να είναι σαφείς και σταθεροί, αλλά και προσαρμοσμένοι σε όσα μπορεί πραγματικά να κατανοήσει και να εφαρμόσει ένας προέφηβος.
Συνεργασία
Η πειθαρχία γίνεται πιο αποτελεσματική όταν δεν παρουσιάζεται ως μάχη εξουσίας. Οι γονείς μπορούν να συζητούν με το παιδί τους κανόνες, τις συνέπειες και τις λύσεις σε ένα πρόβλημα.
Όταν το παιδί αισθάνεται ότι ακούγεται και συμμετέχει στη διαδικασία, είναι πιθανότερο να συνεργαστεί και να αποδεχτεί τα όρια.
Αγάπη και στοργή
Τα παιδιά δεν χρειάζονται λιγότερη αγάπη όταν φέρονται δύσκολα. Συχνά, τη χρειάζονται ακόμη περισσότερο.
Μια έντονη ή ενοχλητική συμπεριφορά μπορεί να κρύβει άγχος, θυμό, ανασφάλεια, απογοήτευση ή δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων. Ο γονέας μπορεί να αποδοκιμάσει τη συμπεριφορά, χωρίς να απορρίψει το ίδιο το παιδί.
Το μήνυμα χρειάζεται να είναι ξεκάθαρο: «Δεν αποδέχομαι αυτό που έκανες, αλλά συνεχίζω να σε αγαπώ και να είμαι δίπλα σου».
Επίγνωση του γονεϊκού προτύπου
Τα παιδιά παρατηρούν και αντιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς επικοινωνούν, θυμώνουν, διαφωνούν και επιλύουν τις συγκρούσεις.
Μια αγενής ή επιθετική συμπεριφορά μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αντικατοπτρίζει τρόπους επικοινωνίας που το παιδί έχει δει μέσα στο σπίτι. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς ευθύνονται για κάθε αντίδραση του παιδιού, αλλά ότι είναι σημαντικό να εξετάζουν και τη δική τους στάση.
Δεν μπορούμε να απαιτούμε από ένα παιδί να μιλά ήρεμα, εάν εμείς του μιλάμε με φωνές, ειρωνεία ή προσβολές.
Η πειθαρχία δεν είναι βία
Η σωματική βία, οι φωνές, οι απειλές, οι προσβολές και η λεκτική κακοποίηση δεν αποτελούν αποτελεσματικές μορφές πειθαρχίας.
Μπορεί να σταματούν προσωρινά μια συμπεριφορά, επειδή προκαλούν φόβο, δεν βοηθούν όμως το παιδί να κατανοήσει το λάθος του ή να αναπτύξει αυτοέλεγχο. Αντίθετα, μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την αυτοεκτίμηση, την αίσθηση ασφάλειας και τη σχέση εμπιστοσύνης με τους γονείς.
Παράλληλα, η αποφυγή της βίας και της τιμωρίας δεν σημαίνει έλλειψη κανόνων, ορίων ή συνεπειών.
Τα όρια είναι απαραίτητα
Τα παιδιά χρειάζονται όρια σε κάθε ηλικία. Τα όρια τους προσφέρουν ασφάλεια, προβλεψιμότητα και καθοδήγηση. Τα βοηθούν να καταλάβουν ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή, πώς επηρεάζουν οι πράξεις τους τους άλλους και πώς λειτουργούν οι σχέσεις.
- Όριο δεν σημαίνει ξύλο, βρισιά, ταπείνωση ή απειλή.
- Όριο σημαίνει ότι ο γονέας παραμένει ήρεμος και σταθερός, ακόμη και όταν το παιδί αντιδρά.
Μπορεί να πει:
- «Σε αγαπώ, αλλά δεν σου επιτρέπω να με χτυπάς».
- «Καταλαβαίνω ότι θέλεις παγωτό, αλλά θα το φας μετά το φαγητό».
- «Ξέρω ότι θέλεις να μείνεις περισσότερο με τους φίλους σου, αλλά σήμερα πρέπει να επιστρέψεις μέχρι την ώρα που έχουμε συμφωνήσει».
Το όριο δεν ακυρώνει το συναίσθημα του παιδιού. Αναγνωρίζει αυτό που νιώθει, αλλά δεν επιτρέπει κάθε συμπεριφορά.
Πρώτα η σύνδεση και μετά το όριο
Ένα παιδί συνεργάζεται πιο εύκολα όταν αισθάνεται ότι ο γονέας το καταλαβαίνει και το αγαπά, ακόμη και μέσα στη σύγκρουση.
Η σειρά έχει σημασία: πρώτα η σύνδεση και ύστερα το όριο.
«Σε αγαπώ. Καταλαβαίνω ότι είσαι θυμωμένος. Δεν σου επιτρέπω, όμως, να χτυπάς».
Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί μαθαίνει ότι η αγάπη δεν εξαρτάται από το αν συμπεριφέρεται πάντα σωστά. Μαθαίνει επίσης ότι τα συναισθήματά του είναι αποδεκτά, αλλά οι πράξεις του έχουν όρια.
Η ουσιαστική πειθαρχία δεν βασίζεται στον φόβο. Βασίζεται στη σχέση, στη σταθερότητα, στην καθοδήγηση και στον σεβασμό.
Το σημαντικότερο μήνυμα που μπορεί να δώσει ένας γονέας είναι: «Σε αγαπώ, είμαι εδώ για εσένα και, ακριβώς επειδή σε αγαπώ, θα σε βοηθήσω να μάθεις ποια είναι τα όρια».
