Ο βρυγμός ύπνου στα παιδιά είναι αυτό που συχνά οι γονείς περιγράφουν ως «τρίξιμο των δοντιών».
Όπως σημειώνει η παιδοδοντίατρος Λίλα Παπαδοπούλου, πρόκειται για μια ακούσια και επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα κατά τη διάρκεια του ύπνου. Περιλαμβάνει σύσπαση των μυών της γνάθου και τριβή ή σφίξιμο των δοντιών και συχνά συνοδεύεται από χαρακτηριστικούς ήχους
Το άκουσμα ενός παιδιού να τρίζει έντονα τα δόντια του τη νύχτα μπορεί εύλογα να προκαλέσει ανησυχία.
Ωστόσο, ο βρυγμός δεν σημαίνει πάντοτε ότι υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα. Σε αρκετές περιπτώσεις είναι παροδικός και υποχωρεί καθώς το παιδί μεγαλώνει. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να συνδέεται με άλλους παράγοντες, όπως διαταραχές της αναπνοής κατά τον ύπνο.
Γιατί ένα παιδί τρίζει τα δόντια του στον ύπνο;
Ο παιδικός βρυγμός δεν έχει μία συγκεκριμένη αιτία. Θεωρείται πολυπαραγοντικό φαινόμενο, στο οποίο μπορεί να συμβάλλουν αναπτυξιακοί, ανατομικοί και ψυχολογικοί παράγοντες. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, το άγχος έχει συσχετιστεί με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης βρυγμού, ενώ αντίστοιχη συσχέτιση έχει παρατηρηθεί και με το ροχαλητό.
Ένας παράγοντας που εξετάζεται ιδιαίτερα είναι η υπερτροφία των αδενοειδών εκβλαστήσεων και των αμυγδαλών. Όταν οι ιστοί αυτοί είναι διογκωμένοι, μπορεί να δυσκολεύουν τη ρινική αναπνοή και να συνδέονται με στοματική αναπνοή ή διαταραχές της αναπνοής στον ύπνο. Σε ορισμένα παιδιά, ο βρυγμός εμφανίζεται παράλληλα με έντονο ροχαλητό, ανήσυχο ύπνο ή συχνές αφυπνίσεις, συμπτώματα που χρειάζονται αξιολόγηση.
Ρόλο μπορεί να παίζει και η φυσιολογική μετάβαση από τη νεογιλή στη μόνιμη οδοντοφυΐα. Κατά την περίοδο της ανάμικτης οδοντοφυΐας, η σύγκλειση των δοντιών αλλάζει συνεχώς, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάζει προσωρινά τη λειτουργία της γνάθου. Μελέτες έχουν επίσης συνδέσει ορισμένες ορθοδοντικές καταστάσεις, όπως η ανοιχτή δήξη, με αυξημένη συχνότητα βρυγμού [E8].
Ένας διαδεδομένος μύθος είναι ότι το τρίξιμο των δοντιών αποτελεί ένδειξη εντερικών παρασίτων. Ωστόσο, ο βρυγμός δεν θεωρείται από μόνος του διαγνωστικό κριτήριο για την παρουσία παρασίτων και δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοιο.
Πότε είναι φυσιολογικό και πότε χρειάζεται έλεγχος;
Το περιστασιακό τρίξιμο των δοντιών, όταν δεν συνοδεύεται από πόνο, σημαντική φθορά ή άλλα συμπτώματα, συχνά δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας. Σε πολλά παιδιά η συχνότητά του μειώνεται με την ηλικία, ενώ έχει αναφερθεί ότι σημαντικό ποσοστό των περιπτώσεων υποχωρεί μέσα σε διάστημα μερικών ετών.
Περισσότερη προσοχή χρειάζεται όταν ο βρυγμός είναι έντονος ή επίμονος και συνοδεύεται από πρωινούς πονοκεφάλους, πόνο στη γνάθο, ευαισθησία στα δόντια, εμφανή αποτριβή του σμάλτου ή συστηματικό ροχαλητό.
Οι πιθανές επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στον χαρακτηριστικό ήχο τη νύχτα. Σε ορισμένα παιδιά με βρυγμό μπορεί να εμφανιστεί φθορά των σκληρών οδοντικών ιστών, ενώ έχει αναφερθεί και συχνότερη εμφάνιση ενοχλήσεων στην κροταφογναθική άρθρωση.
Τι μπορεί να βοηθήσει στο σπίτι;
Η αρχική αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στην παρακολούθηση, στην ενημέρωση των γονέων και στη διατήρηση καλών συνηθειών ύπνου.
Ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου, ο περιορισμός των οθονών πριν από την κατάκλιση και μια ήρεμη βραδινή ρουτίνα μπορούν να συμβάλουν σε καλύτερη ποιότητα ύπνου. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προταθούν από ειδικό απλές τεχνικές χαλάρωσης της γνάθου, ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες του παιδιού.
Ο νάρθηκας σύγκλεισης, το γνωστό «μασελάκι», δεν αποτελεί αυτόματη λύση για κάθε παιδί. Ιδιαίτερα σε ένα στόμα που βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη, η χρήση του θα πρέπει να γίνεται μόνο μετά από αξιολόγηση από παιδοδοντίατρο ή άλλον κατάλληλο επαγγελματία υγείας.
Ποια σημάδια χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή;
Επίμονος βρυγμός για εβδομάδες ή μήνες, έντονο ροχαλητό, ανήσυχος ύπνος, πρωινοί πονοκέφαλοι, πόνος στη γνάθο, ευαισθησία των δοντιών, εμφανής φθορά ή σπασίματα είναι συμπτώματα που αξίζει να αξιολογούνται από ειδικό.
Η περίοδος κατά την οποία ανατέλλουν τα πρώτα μόνιμα δόντια είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η έντονη και παρατεταμένη μηχανική καταπόνηση μπορεί να επηρεάσει δόντια που θα παραμείνουν στο στόμα για όλη τη ζωή. Σύμφωνα με δεδομένα που αναφέρονται για παιδιά ηλικίας 6 έως 8 ετών στην Ελλάδα, ο βρυγμός ύπνου εμφανίζεται σε ποσοστό 18,4%.
Τα παιδιά δεν είναι πάντοτε σε θέση να περιγράψουν με ακρίβεια μια ενόχληση στη γνάθο ή στα δόντια. Κούραση το πρωί, αποφυγή σκληρών τροφών, παράπονα για «βαρύ κεφάλι» ή αλλαγές στην όψη των δοντιών μπορεί να αποτελέσουν ενδείξεις που αξίζουν προσοχής.
Το περιστασιακό τρίξιμο των δοντιών είναι συχνό στην παιδική ηλικία και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν αποτελεί από μόνο του λόγο ανησυχίας. Όταν όμως είναι έντονο, επιμένει ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα, η αξιολόγηση από παιδοδοντίατρο -και όπου χρειάζεται, από παιδίατρο ή ΩΡΛ- μπορεί να βοηθήσει να εντοπιστεί η πιθανή αιτία και να αποφευχθούν επιπλοκές.
