Η 9η Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης για τον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό, έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας.
Και όσο καλοί κι αν είμαστε στη γλώσσα, υπάρχουν λέξεις και φράσεις που εξακολουθούν να παιδεύουν μικρούς και μεγάλους.
Και καλά τα μικρά παιδιά, αλλά δεκάδες είναι τα λάθη που κάνουμε στη χρήση της ελληνικής γλώσσας, είτε επειδή δεν μάθαμε ποτέ να μιλάμε και να γράφουμε ολόσωστα, είτε επειδή δεν διαβάζουμε ως ενήλικες τόσο πολύ, με αποτέλεσμα να ξεχνάμε και να χάνουμε την επαφή με τον ορθό λόγο.
Εμείς ξεχωρίσαμε 12 σημεία, στα οποία την «πατάμε» συχνότερα.
Πολύ και πολλή
Πότε γράφεται με δύο «λ» και «η» και πότε με ένα και «υ»; Όταν ακολουθεί αρσενικό ή ουδέτερο ουσιαστικό γράφουμε με ένα «λ» και «υ» (ύψιλον). Όταν ακολουθεί θηλυκό γράφουμε με δύο «λ» και, φυσικά, «η» (ήτα).
Παράδειγμα: Πολύς κόσμος, πολύ χιόνι, πολλή βροχή.
Που και πως
Πότε τονίζονται και πότε όχι; Όταν οι δύο αυτές λέξεις ρωτούν, τότε πρέπει οπωσδήποτε να τονίζονται, ακόμα και σε πλάγια ερώτηση. Παράδειγμα: «Πώς είσαι;» Με ρώτησε πώς είναι ο καιρός σήμερα. «Πού θα πας ταξίδι;» Τον ρώτησε, πού θα πάει ταξίδι.
Αν το «που» είναι επίρρημα, αντωνυμία ή σύνδεσμος (για ευκολία αντικαθίσταται με τη φράση «το οποίο») δεν τονίζεται, όπως και το πως όταν είναι σύνδεσμος ( μπορεί να αντικατασταθεί με το «ότι») δεν παίρνει τόνο.
«Ήταν ένας άνθρωπος που έλεγε πολλά»
Καταρχήν και καταρχάς
Οι δύο αυτές λέξεις δεν είναι συνώνυμες. Το «καταρχήν» ή «κατ’ αρχήν» σημαίνει κατά βάση, στα βασικά σημεία, ενώ το «καταρχάς» ή «κατ’ αρχάς» σημαίνει αρχικά, στην αρχή.
Επικεφαλής – επίρρημα ή ουσιαστικό
Η λέξη επικεφαλής είναι άκλιτη και σημαίνει ότι κάποιος βρίσκεται βρίσκεται επί της κεφαλής, είναι δηλαδή ο αρχηγός. Είναι, λοιπόν, επίρρημα που δεν κλίνεται και παραμένει ίδιο ανεξαρτήτως συντακτικής χρήσης.
Παράδειγμα: «Ο Στέφανος είναι ο επικεφαλής της ομάδας»
Ανέκαθεν
Το σωστό είναι το ανέκαθεν. Το επίθημα -θεν προέρχεται από παλαιή πτώση της ελληνικής, την αφαιρετική, δηλώνοντας την προέλευση, την κίνηση, την απομάκρυνση, γι’ αυτό και η χρήση της πρόθεσης «από» θεωρείται περιττή. Η λέξη «ανέκαθεν» περιέχει ήδη την έννοια της προέλευσης.
Παράδειγμα: «Ανέκαθεν του άρεσε το σινεμά»
Μεγεθύνω και μεγέθυνση:
Και όχι μεγενθύνω, μεγέθυνση. Επίσης, λέμε μέγεθος και όχι μέγενθος!
Στα πλαίσια ή στο πλαίσιο:
Το πλαίσιο (δηλαδή το κάδρο) είναι πάντα ένα. Η φράση συχνά συγχέεται με το «μέσα στα όρια», τα οποία είναι όντως πολλά. Οπότε, το σωστό είναι «στο πλαίσιο»
Ότι και ό,τι:
Όταν το “ότι” χρησιμοποιείται ως σύνδεσμος σε μία πρόταση (μπορεί να αντικατασταθεί από το “πως”), τότε δεν χρειάζεται κόμμα. Αν αντικαθιστά το “ότιδήποτε”, τότε χρειάζεται κόμμα.
Παραδείγματα:
«Μου είπε, ότι πέρασε καλά» (σύνδεσμος)
«Κάνει ό,τι του αρέσει» (οτιδήποτε)
Ωρίμανση ή ωρίμαση;
Το σωστό είναι “ωρίμαση”, επειδή προέρχεται από το ρήμα “ωριμάζω” όπως, συμβαίνει και με τα εξετάζω – εξέταση, παρουσιάζω – παρουσίαση. Με “ν” σχηματίζονται τα ουσιαστικά που προέρχονται από ρήματα σε -αίνω, όπως θερμαίνω – θέρμανση, σημαίνω – σήμανση, ρυπαίνω – ρύπανση.
Οκτώμβριος ή Οκτώβριος;
Το σωστό είναι Οκτώβριος.
Παρεπιπτόντως ή παρεμπιπτόντως;
Το σωστό είναι το παρεμπιπτόντως.
Γλείφω ή γλύφω;
Πρόκειται για διαφορετικές λέξεις. Στην πρώτη περίπτωση χρησιμοποιούμε τη γλώσσα γλιστρώντας την πάνω σε μία επιφάνεια, ενώ στη δεύτερη χρησιμοποιούμε την γλυφίδα για να λαξεύσουμε την πέτρα (ή άλλο υλικό) και να φτιάξουμε «γλυπτό».
