Φαντάσου αυτό. Είναι 9 το βράδυ και βάζεις το παιδί για ύπνο.
Το φεγγάρι έχει ανατείλει λαμπρό, φωτίζοντας τον νυχτερινό ουρανό. Και έχεις αράξει στον καναπέ παρακολουθώντας την αγαπημένη σου σειρά, μέχρι που ακούς μικρά ποδοβολητά στον διάδρομο. Ναι, το παιδί είναι ξύπνιο, παρά το γεγονός, ότι σου έδωσε να καταλάβεις πως κοιμήθηκε. Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτήν την αλλαγή; Δεν παρεκκλίνεις από τη ρουτίνα του ύπνου, έχουν κουραστεί από το ατελείωτο παιχνίδι στο πάρκο ή την εκδρομή, τι συμβαίνει τελικά; Μπορεί να κρύβεται… η πανσέληνος; Οι παιδίατροι απαντούν και δίνουν χρήσιμες συμβουλές προς τους γονείς.
Αν έχεις ακούσει ιστορίες από τα παλιά, ίσως από τη γιαγιά σου, θα σου έχουν πε πως η πανσεληνος επηρεάζει τον ύπνο των παιδιών.
Ιστορικά, οι πανσέληνοι έχουν συνδεθεί με κάθε είδους νυχτερινά φαινόμενα. Από την πρόκληση υπερφυσικών γεγονότων μέχρι τη δημιουργία υστερίας, το νυχτερινό μας φως που περιστρέφεται γύρω από τη Γη ήταν πάντα πηγή θρύλων και λαϊκών παραδόσεων. Για παράδειγμα, μια κοινή πεποίθηση είναι ότι η πανσέληνος επηρεάζει αρνητικά τον ύπνο των παιδιών, κάνοντας παιδιά που είχαν μάθει να κοιμούνται μόνα τους να εγκαταλείπουν εντελώς τη ρουτίνα τους, να ξυπνούν στη μέση της νύχτας ή να σηκώνονται πολύ νωρίς το πρωί.
Και είναι μια θεωρία που ακούγεται πειστική. Άλλωστε, οι άνθρωποι αποτελούνται κατά 60% από νερό και η Σελήνη ελέγχει τις παλίρροιες.
Η Rupali Drewek, πνευμονολόγος και συν-ιατρική διευθύντρια του Προγράμματος Ιατρικής Ύπνου στο Phoenix Children’s Hospital, λέει ότι οι παλιές δοξασίες γύρω από τη Σελήνη εξακολουθούν να υπάρχουν, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν πραγματικά στοιχεία πως η Σελήνη παίζει κάποιο ρόλο στους κύκλους ύπνου των παιδιών ή των ενηλίκων.
«Οι πολιτισμικές πεποιθήσεις που συνδέουν τη Σελήνη με την ανθρώπινη συμπεριφορά είναι αιώνων και, παρόλο που υπάρχουν τέτοιες αφηγήσεις, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μπορεί να αντανακλούν επιβεβαιωτική προκατάληψη, δηλαδή να παρατηρούμε μια ασυνήθιστη συμπεριφορά όταν ταιριάζει με μια προσδοκία και όχι ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία», εξηγεί.
Υπάρχουν στοιχεία που συνδέουν τον κακό ύπνο με τη Σελήνη;
Εντάξει, λοιπόν, καθώς ακούω τα παιδιά μου να τρέχουν στον διάδρομο στις 10 το βράδυ τη νύχτα της πανσελήνου, μπαίνω κάπως στον πειρασμό να πιστέψω αυτές τις λεγόμενες αφηγήσεις. Και ποιος δεν θα το έκανε; Οι γονείς είναι κουρασμένοι. Ποιος μπορεί να μας κατηγορήσει που ψάχνουμε για μοτίβα;
Η Brittany Sheehan, ιδρύτρια του Brittany Sheehan Sleep, λέει ότι ακούει συνεχώς τέτοιου είδους ανεπίσημες παρατηρήσεις σχετικά με τη Σελήνη και τις διαταραχές στον ύπνο των παιδιών. Ωστόσο, δεν βλέπει κάποια συσχέτιση.
«Οι γονείς μου λένε συνέχεια ότι ο ύπνος του παιδιού τους είναι καλός μέχρι να συμβεί κάτι — ασθένεια, ταξίδι, νέα νταντά ή σχολείο, οδοντοφυΐα, νέο αδερφάκι, ταξίδι γονέα. Συνήθως, όμως, αυτό σημαίνει απλώς ότι ο ύπνος ήταν ήδη ασταθής, οπότε η προσθήκη ακόμη ενός διαφορετικού παράγοντα έκανε τα πάντα να καταρρεύσουν», λέει.
Σε έναν κόσμο που συχνά κατηγορεί τους γονείς και τον τρόπο ανατροφής τους για τις πράξεις των παιδιών τους — συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης σταθερού προγράμματος ύπνου — θα ήταν ωραίο να βγάλουμε αυτό το βάρος από πάνω μας και να ρίξουμε την ευθύνη στη Σελήνη. Από την άλλη, το να προσθέσουμε ακόμη έναν παράγοντα προς παρακολούθηση σχετικά με τον ύπνο του παιδιού μπορεί να είναι εξουθενωτικό, λέει η Amanda DeLuca, πιστοποιημένη παιδιατρική σύμβουλος ύπνου και ιδρύτρια της εφαρμογής Riley, η οποία παρέχει στους γονείς επιστημονικά τεκμηριωμένα άρθρα για τον υγιή ύπνο, τη σίτιση και την εγκυμοσύνη.
«Έχω δει πάρα πολλούς γονείς να προσθέτουν την παρακολούθηση των φάσεων της Σελήνης στο ήδη υπερφορτωμένο νοητικό τους βάρος γύρω από τις ανησυχίες για τον ύπνο. Η αλήθεια είναι ότι ο ύπνος των παιδιών επηρεάζεται από δεκάδες παράγοντες που μπορούμε να μετρήσουμε και να αντιμετωπίσουμε: τη θερμοκρασία του δωματίου, την έκθεση στο φως, τα αναπτυξιακά στάδια, τις οικογενειακές ρουτίνες και το αίσθημα συναισθηματικής ασφάλειας», εξηγεί.
Επιστημονικές μελέτες για την επίδραση της Σελήνης στον ύπνο
Αν εξακολουθείτε να θέλετε συγκεκριμένα δεδομένα, υπάρχουν πράγματι μελέτες για το συγκεκριμένο θέμα, λέει η Dr. Drewek.
«Η έρευνα δείχνει ότι οι φάσεις της Σελήνης -ειδικά η πανσέληνος- μπορεί να έχουν μια μικρή επίδραση στον ύπνο των παιδιών, αν και η επίδραση είναι γενικά πολύ μικρή. Σε μια μεγάλη μελέτη με σχεδόν 6.000 παιδιά από 12 χώρες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα παιδιά κοιμούνταν περίπου 1% λιγότερο κατά την πανσέληνο σε σύγκριση με τη νέα Σελήνη, δηλαδή μόλις λίγα λεπτά διαφορά κατά μέσο όρο», εξηγεί.1
Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Pediatrics εξέτασε επίσης το θέμα. Η συγκεκριμένη μελέτη, η ίδια στην οποία αναφέρεται η Dr. Drewek, έχει τον εύστοχο τίτλο «Είναι τα παιδιά σαν λυκάνθρωποι;». Οι ερευνητές βρήκαν πολύ μικρή συσχέτιση ανάμεσα στη Σελήνη και τον ύπνο. Όπως και στη μελέτη που ανέφερε η Dr. Drewek, τα παιδιά έχασαν κατά μέσο όρο μόνο 5 λεπτά ύπνου κατά την πανσέληνο σε σύγκριση με τη νέα Σελήνη. Για έναν κουρασμένο γονέα, τα 5 λεπτά ακούγονται σχετικά αμελητέα.
«Παρόλο που η λαϊκή παράδοση είναι γοητευτική και οι παρατηρήσεις των γονιών έχουν αξία, απλώς δεν έχουμε αρκετά επιστημονικά στοιχεία για να πούμε με βεβαιότητα ότι η Σελήνη επηρεάζει τον ύπνο των παιδιών. Η υπάρχουσα έρευνα είναι περιορισμένη, συχνά αντιφατική και δεν μας δίνει τις ξεκάθαρες απαντήσεις που χρειάζονται απεγνωσμένα οι οικογένειες», προσθέτει η DeLuca.
Έχει σημασία η φάση της Σελήνης;
Σε πολλές λαϊκές παραδόσεις, κάθε πανσέληνος μέσα στη διάρκεια του έτους έχει διαφορετική ονομασία, ανάλογα με την εποχή. Κοιμούνται λοιπόν τα παιδιά λιγότερο, για παράδειγμα, κατά τη θερινή πανσέληνο ή την «Πανσέληνο του Ελαφιού» τον Ιούλιο, σε σύγκριση με μια χειμερινή πανσέληνο, όπως η «Πανσέληνος της Μεγάλης Νύχτας» τον Δεκέμβριο;
«Από επιστημονική άποψη, όχι. Όλες οι πανσέληνοι είναι ίδιες ως προς τη φάση και τη φωτεινότητά τους σε σχέση με τη Γη, και καμία έρευνα δεν δείχνει ότι αυτές οι διαφορετικές ονομασίες αντιστοιχούν σε διαφορετικές επιδράσεις στον ύπνο ή στη συμπεριφορά», λέει η Dr. Drewek.
Έτσι, είτε το σεληνιακό σας ημερολόγιο δείχνει πανσέληνο είτε φθίνουσα αμφίκυρτη Σελήνη, είτε «Πανσέληνο της Φράουλας» είτε «Πανσέληνο του Οξύρρυγχου», η Σελήνη μάλλον δεν είναι ο ένοχος πίσω από τις δυσκολίες ύπνου των παιδιών σας.
«Για κάθε οικογένεια που είναι πεπεισμένη για την επίδραση της Σελήνης, συνεργάζομαι με άλλες που έχουν κρατήσει σχολαστικά ημερολόγια ύπνου και δεν έχουν βρει καμία συσχέτιση. Αναζητούμε μοτίβα, ειδικά όταν ψάχνουμε απεγνωσμένα απαντήσεις για τις δυσκολίες ύπνου των παιδιών μας. Μερικές φορές βρίσκουμε νόημα εκεί όπου η επιστήμη δεν έχει ανακαλύψει αλήθεια», λέει η DeLuca.
Υπάρχει μία μικρή εξαίρεση. Υπάρχουν στοιχεία ότι ο χρόνος ύπνου σε αγροτικές κοινότητες με ελάχιστο τεχνητό φωτισμό επηρεάζεται από τη Σελήνη. Ο καθοριστικός παράγοντας φαίνεται στην πραγματικότητα να είναι η ποσότητα φωτός που φτάνει σε ένα άτομο. Επομένως, με καλές κουρτίνες συσκότισης, θεωρητικά το παιδί σας θα πρέπει να κοιμηθεί μια χαρά όλη τη νύχτα.
Πώς να βοηθήσετε τα παιδιά σας να κοιμηθούν καλά
Φαίνεται λοιπόν ότι δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε τη Σελήνη για την ανησυχία των παιδιών μας τη νύχτα. Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς, είτε έχει πανσέληνο είτε όχι, για να βεβαιωθούν ότι εκείνοι και τα παιδιά τους θα κοιμηθούν όλη τη νύχτα;
Ακολουθούν πέντε συμβουλές υγιεινής ύπνου για να βοηθήσετε εσάς και τα παιδιά σας να κοιμηθείτε καλύτερα:
- Διατηρήστε μια σταθερή ρουτίνα: Οι σταθερές ώρες ύπνου βοηθούν το σώμα των παιδιών να παράγει μελατονίνη την ίδια ώρα κάθε μέρα.
- Δημιουργήστε ένα σκοτεινό περιβάλλον ύπνου: Οι κουρτίνες συσκότισης και ο περιορισμός του τεχνητού – αλλά και του σεληνιακού- φωτός βοηθούν στην ενθάρρυνση του βαθύ ύπνου.
- Ρυθμίστε χαμηλότερα τη θερμοκρασία: Οι ειδικοί στον ύπνο προτείνουν περίπου 20-22 °C για να κοιμούνται καλύτερα τα παιδιά.
- Μειώστε τη χρήση οθονών πριν τον ύπνο: Περίπου 30 λεπτά πριν την ώρα του ύπνου, περιορίστε κάθε χρήση οθόνης, όπως tablet, τηλεόραση και υπολογιστή.
- Μη βασίζεστε σε γρήγορες λύσεις: Οι πραγματικές, μακροπρόθεσμες βελτιώσεις δεν επιτυγχάνονται με μελατονίνη, έλαιο λεβάντας ή μαγνήσιο. Μια σταθερή ρουτίνα είναι η μόνη πραγματικά αποτελεσματική λύση για καλό ύπνο.
Και μία τελευταία παρηγορητική σκέψη σε όσους δυσκολεύονται με τον ύπνο των παιδιών τους, ανεξάρτητα από τη φάση της Σελήνης.
Η πιο σημαντική αλήθεια που μπορώ να μοιραστώ είναι ότι οι δυσκολίες ύπνου του παιδιού σας δεν είναι δικό σας λάθος, είτε σχετίζονται με τις φάσεις της Σελήνης είτε όχι. Εστιάστε σε αυτά που μπορείτε να ελέγξετε: στη δημιουργία ενός ήρεμου, προβλέψιμου περιβάλλοντος ύπνου και στην εμπιστοσύνη ότι οι περισσότερες δυσκολίες ύπνου λύνονται με τον χρόνο, την υπομονή και την τεκμηριωμένη υποστήριξη.
Πηγή: parents.com
