Η γραφή αναπτύσσεται σταδιακά και βασίζεται στον συντονισμό αισθητικοκινητικών, αντιληπτικών και γνωστικών ικανοτήτων. Για ένα μικρό παιδί, το να μάθει να χειρίζεται σωστά το μολύβι δεν είναι πάντα εύκολο και απαιτεί χρόνο, εξάσκηση και ωρίμανση.
Η λειτουργική λαβή του μολυβιού πραγματοποιείται συνήθως με τη συμμετοχή τριών δαχτύλων: του αντίχειρα, του δείκτη και του μέσου. Πρόκειται για την επονομαζόμενη τριποδική λαβή, η οποία επιτρέπει μεγαλύτερη ακρίβεια και καλύτερο έλεγχο των κινήσεων κατά τη γραφή.
Όταν ένα παιδί αρχίζει να πιάνει στα χέρια του ένα μολύβι, μια ξυλομπογιά ή έναν μαρκαδόρο, δεν αναμένεται να χρησιμοποιήσει αμέσως την ώριμη λαβή. Αντίθετα, περνά μέσα από διαφορετικά αναπτυξιακά στάδια μέχρι να αποκτήσει τον απαραίτητο έλεγχο. Κατά τη διάρκεια αυτής της πορείας εξασκεί τη λεπτή κινητικότητά του και μαθαίνει σταδιακά να χειρίζεται τα εργαλεία γραφής με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να μην πιέζουμε ένα μικρό παιδί να κρατήσει το μολύβι με έναν συγκεκριμένο τρόπο πριν να είναι αναπτυξιακά έτοιμο. Με την πάροδο του χρόνου και μέσα από το παιχνίδι και την καθημερινή εξάσκηση, η λαβή του εξελίσσεται φυσιολογικά.
Η σημασία της αδρής κινητικότητας
Πριν ένα παιδί αποκτήσει τον λεπτό έλεγχο που απαιτεί η γραφή, χρειάζεται να έχει αναπτύξει επαρκή δύναμη και σταθερότητα στους ώμους, στους βραχίονες και στα χέρια του.
Δραστηριότητες όπως το μπουσούλημα, το σκαρφάλωμα, το παιχνίδι στην παιδική χαρά και γενικότερα οι δραστηριότητες αδρής κινητικότητας συμβάλλουν σημαντικά στη δημιουργία των κατάλληλων βάσεων για τη μετέπειτα ανάπτυξη της λεπτής κινητικότητας.
Όταν ένα παιδί πιέζεται να χρησιμοποιήσει μια ώριμη λαβή πριν να είναι έτοιμο, μπορεί να δυσκολευτεί, να κουραστεί ή ακόμη και να απογοητευτεί, με αποτέλεσμα να αρχίσει να αποφεύγει δραστηριότητες ζωγραφικής και γραφής.
Τα στάδια εξέλιξης της λαβής
Οι ηλικίες είναι ενδεικτικές, καθώς κάθε παιδί αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό.
1-2 ετών
Το παιδί κρατά συνήθως το μολύβι μέσα στη γροθιά του και ζωγραφίζει χρησιμοποιώντας ολόκληρο το χέρι. Οι πρώτες του προσπάθειες έχουν κυρίως τη μορφή ελεύθερων γραμμών και μουτζουρών.
2-3 ετών
Σταδιακά αρχίζει να χρησιμοποιεί περισσότερα δάχτυλα για να κρατήσει το μολύβι, ενώ η παλάμη συχνά είναι στραμμένη προς τα κάτω. Αποκτά καλύτερο έλεγχο του ώμου και του αγκώνα και οι ζωγραφιές του αρχίζουν να αποκτούν πιο συγκεκριμένη μορφή.
3-4 ετών
Η λαβή εξελίσσεται ακόμη περισσότερο. Το παιδί χρησιμοποιεί συχνά τέσσερα δάχτυλα και ο τρόπος με τον οποίο κρατά το μολύβι πλησιάζει σταδιακά σε μια πιο ώριμη και λειτουργική λαβή.
4-6 ετών
Καθώς αυξάνεται ο έλεγχος των λεπτών κινήσεων των δαχτύλων, πολλά παιδιά αρχίζουν να χρησιμοποιούν την τριποδική λαβή, κρατώντας το μολύβι με τον αντίχειρα, τον δείκτη και τον μέσο.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς;
Υπάρχουν πολλές απλές και διασκεδαστικές δραστηριότητες που μπορούν να ενισχύσουν τη δύναμη και την επιδεξιότητα των χεριών ενός παιδιού.
Το παιχνίδι με πλαστελίνη, το πέρασμα χαντρών σε κορδόνι, το σπάσιμο των φυσαλίδων από αεροπλάστ, το στύψιμο ενός σφουγγαριού και η μεταφορά μικρών αντικειμένων με λαβίδα ή τσιμπιδάκι είναι μερικές μόνο ιδέες.
Εξίσου χρήσιμες είναι δραστηριότητες που βοηθούν το παιδί να ελέγχει τη δύναμη που ασκεί με τα δάχτυλά του, όπως η μεταφορά εύθραυστων ή πολύ μικρών αντικειμένων, η ζωγραφική πάνω σε λεπτό χαρτί ή παιχνίδια που απαιτούν προσεκτικές και ελεγχόμενες κινήσεις.
Παράλληλα, παιχνίδια όπως η σβούρα μπορούν να εξασκήσουν την περιστροφή αντικειμένων με τα δάχτυλα, ενώ το μοίρασμα κερμάτων με τον αντίχειρα και τον δείκτη και το χτίσιμο πύργων με τουβλάκια ενισχύουν την ανεξαρτησία των δαχτύλων, τον συντονισμό και τη σταθερότητα του καρπού.
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Αν ένα παιδί παρουσιάζει επίμονη δυσκολία στον χειρισμό του μολυβιού, κουράζεται πολύ εύκολα, αποφεύγει συστηματικά δραστηριότητες λεπτής κινητικότητας ή η λαβή του δυσκολεύει σημαντικά τη γραφή του, μπορεί να είναι χρήσιμη η αξιολόγηση από εργοθεραπευτή.
Το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι η κατάκτηση της γραφής αποτελεί μια σταδιακή διαδικασία. Μέσα από το παιχνίδι, την κίνηση και τις κατάλληλες εμπειρίες, το παιδί αποκτά σιγά σιγά τη δύναμη, τον συντονισμό και την αυτοπεποίθηση που χρειάζεται για να χειρίζεται το μολύβι με άνεση.
