Όταν θέλουμε ένα παιδί να υιοθετήσει μια συμπεριφορά, το πιο δυνατό παράδειγμα είμαστε εμείς οι ίδιοι.
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε, αλλά κυρίως από όσα βλέπουν να κάνουμε καθημερινά.
Αν, για παράδειγμα, θέλουμε να αγαπήσουν την κίνηση, βοηθά να βλέπουν κι εμάς να έχουμε μια δραστήρια ζωή. Αν επιθυμούμε να μάθουν να αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, χρειάζεται να παρατηρούν ότι κι εμείς προσπαθούμε να κάνουμε το ίδιο.
Και αν στόχος μας είναι να αποκτήσουν καλή σχέση με το διάβασμα, είναι σημαντικό να μας βλέπουν να διαβάζουμε και να συνδέουν τα βιβλία με ευχάριστες στιγμές.
Η ανάγνωση μιας ιστορίας πριν από τον ύπνο είναι ένας όμορφος τρόπος για να ξεκινήσει αυτή η επαφή. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Maya Payne Smart, ερευνήτρια με πολυετή εμπειρία στην παιδική ανάπτυξη και την εκπαίδευση και απόφοιτη του Harvard, αυτό από μόνο του δεν αρκεί.
Όπως έχει εξηγήσει σε συνέντευξή της στο CNBC, όσο πιο συχνά τα παιδιά ακούν, βλέπουν και χρησιμοποιούν λέξεις, τόσο καλύτερα προετοιμάζονται για την ανάγνωση.
Γι’ αυτό και ξεχωρίζει πέντε καθημερινές πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αναπτύξουν αναγνωστικές δεξιότητες στο σπίτι, πολλές από τις οποίες δεν απαιτούν καν να κρατά κανείς βιβλίο.
Απαντούν στους ήχους των μωρών σαν σε διάλογο
Ακόμη και πριν αρχίσουν να μιλούν, τα μωρά επικοινωνούν με ήχους, βλέμματα, κινήσεις και εκφράσεις. Οι γονείς που ανταποκρίνονται σε αυτά τα πρώτα σημάδια επικοινωνίας, κοιτώντας το μωρό, χαμογελώντας και απαντώντας με κανονικές λέξεις, βοηθούν ουσιαστικά τη γλωσσική του ανάπτυξη.
Η πρακτική αυτή είναι γνωστή ως «serve and return». Ο γονέας παρατηρεί το σήμα που δίνει το παιδί, ανταποκρίνεται σε αυτό και περιμένει την επόμενη αντίδρασή του. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται ένας πρώιμος διάλογος που ενισχύει τη σύνδεση, την επικοινωνία και τη μάθηση.
Το Κέντρο Παιδικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου του Harvard επισημαίνει ότι τέτοιου είδους αλληλεπιδράσεις συμβάλλουν στη διαμόρφωση του εγκεφάλου του παιδιού. Ενισχύουν τη γλωσσική και κοινωνική ανάπτυξη, ενώ παράλληλα βάζουν τις βάσεις για δεξιότητες που σχετίζονται αργότερα με την ανάγνωση και τη γραφή, όπως η κατανόηση λέξεων, η αναγνώριση ήχων και η σύνδεσή τους με γράμματα.
Συνδέουν τα γράμματα με τους ήχους τους
Ένα περιβάλλον στο οποίο η γλώσσα, οι λέξεις και τα γράμματα έχουν θέση στην καθημερινότητα μπορεί να βοηθήσει σημαντικά την αναγνωστική εξέλιξη ενός παιδιού. Πολλοί γονείς δείχνουν στα παιδιά τα γράμματα, όμως εξίσου σημαντικό είναι να τα βοηθούν να καταλάβουν τι ήχο αντιπροσωπεύει κάθε γράμμα.
Η σχέση ανάμεσα στον ήχο και στο γραπτό σύμβολο αποτελεί βασικό βήμα για την εκμάθηση της ανάγνωσης. Όταν οι γονείς μιλούν για τους ήχους των γραμμάτων μέσα από απλά παραδείγματα της καθημερινότητας, τα παιδιά αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι οι λέξεις που ακούνε μπορούν να αποτυπωθούν στο χαρτί.
Κάνουν ερωτήσεις και δίνουν χρόνο στο παιδί να απαντήσει
Οι συζητήσεις με τα παιδιά, ακόμη κι όταν είναι μικρά, έχουν μεγάλη αξία. Όταν οι γονείς κάνουν ερωτήσεις και περιμένουν υπομονετικά την απάντηση, δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να σκεφτεί, να οργανώσει τη σκέψη του και να χρησιμοποιήσει λέξεις.
Αυτό δεν ενισχύει μόνο το λεξιλόγιο, αλλά και τη γενικότερη κατανόηση. Όσο περισσότερο εκφράζεται ένα παιδί, τόσο περισσότερες λέξεις μαθαίνει να αναγνωρίζει και να χρησιμοποιεί. Αυτή η εξοικείωση με τη γλώσσα θα το βοηθήσει αργότερα να κατανοεί καλύτερα και τα κείμενα που διαβάζει.
Το σημαντικό, όπως τονίζει η Payne Smart, δεν είναι απλώς να κάνουμε ερωτήσεις, αλλά να αφήνουμε χώρο στο παιδί να επεξεργαστεί την απάντησή του. Αυτή η μικρή παύση ενεργοποιεί τη σκέψη και κάνει τη μάθηση πιο ουσιαστική.
Βάζουν την ανάγνωση σε διάφορες στιγμές της ημέρας
Η ανάγνωση πριν από τον ύπνο είναι πολύτιμη, αλλά δεν χρειάζεται να είναι η μοναδική στιγμή επαφής με τα βιβλία. Τα παιδιά ωφελούνται όταν η ανάγνωση γίνεται μέρος της καθημερινότητας και εμφανίζεται σε διαφορετικές ώρες της ημέρας.
Ένα βιβλίο το πρωί, μια μικρή ιστορία μέσα στη μέρα ή μια σύντομη ανάγνωση μετά το παιχνίδι μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερες αφορμές για κουβέντα. Όταν το παιδί είναι ξεκούραστο και δεκτικό, μπορεί να κάνει περισσότερες ερωτήσεις, να παρατηρήσει λεπτομέρειες και να συμμετάσχει πιο ενεργά.
Με αυτόν τον τρόπο, η ανάγνωση δεν παρουσιάζεται ως μια τυπική δραστηριότητα πριν τον ύπνο, αλλά ως κάτι φυσικό, ευχάριστο και διαθέσιμο μέσα στη μέρα.
Μετατρέπουν τις λέξεις σε παιχνίδι
Τα παιδιά δεν έρχονται σε επαφή με τη γλώσσα μόνο μέσα από τα βιβλία. Τραγούδια, ποιηματάκια, γλωσσοδέτες, αινίγματα και λογοπαίγνια μπορούν να γίνουν πολύτιμα εργαλεία μάθησης, επειδή βοηθούν το παιδί να ακούσει και να ξεχωρίσει τους ήχους των λέξεων.
Πριν μπορέσει ένα παιδί να συνδέσει έναν ήχο με ένα γράμμα, χρειάζεται πρώτα να τον αναγνωρίσει. Μέσα από απλά παιχνίδια με ρίμες, συλλαβές και ήχους, τα παιδιά μαθαίνουν να παρατηρούν πώς χτίζονται οι λέξεις. Αρχίζουν να συγκρίνουν, να χωρίζουν, να ενώνουν και να αλλάζουν ήχους, χωρίς να το αντιλαμβάνονται ως μάθημα.
Αυτή η εξοικείωση με τους ήχους της γλώσσας αποτελεί σημαντικό βήμα για την ανάγνωση.
Τα μελλοντικά οφέλη
Έρευνες από τα Πανεπιστήμια του Cambridge και της Fudan δείχνουν ότι η καλή σχέση με την ανάγνωση από την παιδική ηλικία μπορεί να συνδέεται με σημαντικά οφέλη αργότερα. Η ανάγνωση για ευχαρίστηση έχει συσχετιστεί με καλύτερη γνωστική λειτουργία, καλύτερη ψυχική υγεία και υψηλότερες σχολικές επιδόσεις στην εφηβεία.
Τα παιδιά που μαθαίνουν να διαβάζουν καλά και αγαπούν τα βιβλία από μικρά έχουν περισσότερες πιθανότητες να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους, να αναπτύξουν δεξιότητες όπως η μνήμη, ο αυτοέλεγχος και ο προγραμματισμός, αλλά και να καλλιεργήσουν βαθύτερη συναισθηματική κατανόηση.
Γι’ αυτό η ανάγνωση δεν είναι απλώς μια σχολική δεξιότητα. Είναι ένα θεμέλιο που μπορεί να επηρεάσει πολλούς τομείς της ζωής ενός παιδιού.
