Η γονεϊκότητα είναι μια έντονη διαδρομή και το να βρίσκεται κανείς συνεχώς στη θέση του οδηγού μπορεί να έχει κόστος.
Το να υπάρχει, όμως, και κάποιος που έχει παγιωθεί στη θέση του συνοδηγού μπορεί να αποδειχθεί επιζήμιο τόσο για τους δύο συντρόφους όσο και για τη σχέση.
Πρόσφατη έρευνα διαπίστωσε ότι στα ετεροφυλόφιλα ζευγάρια, όπου συνήθως οι μητέρες είναι εκείνες που αναλαμβάνουν τον βασικό έλεγχο, ορισμένοι πατέρες μπορεί να βιώνουν ένα φαινόμενο που χαρακτηρίζεται ως «passenger parenting», δηλαδή γονεϊκότητα από τη θέση του συνοδηγού.
Ο όρος επινοήθηκε από τη Norma Barrett, συν-συγγραφέα της μελέτης και λέκτορα δημόσιας υγείας και προαγωγής υγείας στο Πανεπιστήμιο Deakin στο Warrnambool, στα παραδοσιακά εδάφη του λαού Gunditjmara, στην περιφερειακή Βικτώρια.
Όπως εξηγεί, παρότι οι πατέρες συμμετέχουν όλο και περισσότερο στην καθημερινή οικογενειακή ζωή, η επιμονή των έμφυλων στερεοτύπων κάνει ορισμένους να αισθάνονται ότι βρίσκονται στο περιθώριο όταν πρόκειται για αποφάσεις που αφορούν την ανατροφή των παιδιών.
Το να μεγαλώνει κανείς παιδιά μαζί με έναν «γονέα-συνοδηγό» δεν είναι εύκολο, λέει η Carly Dober, ψυχολόγος και συντονίστρια πολιτικής στην Australian Association of Psychologists.
Όπως σημειώνει, οι μητέρες που επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας, επειδή οι άνδρες στη ζωή τους δεν συμμετέχουν περισσότερο, μπορεί να νιώθουν επιβαρυμένες.
«Μπορεί να είναι πραγματικά αγχωτικό όταν νιώθεις ότι είσαι ο βασικός γονέας και κουβαλάς το συναισθηματικό και γνωστικό βάρος όλων των αποφάσεων», λέει.
Τι μπορεί να γίνει, λοιπόν, όταν ένα ζευγάρι έχει παγιδευτεί σε μια δυναμική οδηγού και συνοδηγού; Και επειδή το «passenger parenting» μπορεί να μοιάζει πολύ με τη σκόπιμη ανικανότητα, εξηγείται και η διαφορά.
Πώς οι μπαμπάδες γίνονται «γονείς-συνοδηγοί» και πώς το βιώνουν
Παρότι ορισμένοι πατέρες με τους οποίους μίλησε η Barrett δήλωσαν ότι ήταν ικανοποιημένοι να «πηγαίνουν με τη ροή» και να καθοδηγούνται από τη σύντροφό τους, οι περισσότεροι ήθελαν να μοιράζονται πλήρως την εμπειρία της γονεϊκότητας, αλλά ένιωθαν αποκλεισμένοι.
Όπως εξηγεί, ο ρόλος του «βοηθητικού» γονέα συχνά ξεκινά για πρακτικούς και κοινωνικούς λόγους. Για παράδειγμα, συνήθως είναι οι μητέρες εκείνες που παίρνουν άδεια για να φροντίσουν το μωρό.
«Υπάρχουν σωματικοί λόγοι γι’ αυτό, καθώς πρόκειται για τον γονέα που γέννησε, και επίσης, αν το μωρό θηλάζει, είναι φυσικό η μητέρα να είναι εκείνη που θα το κάνει», λέει η Barrett.
Οι πατέρες μπορεί να έχουν ελάχιστη ή καθόλου άδεια πριν επιστρέψουν στη δουλειά, και ο γονέας που περνά τον περισσότερο χρόνο με το παιδί αρχίζει να «εξειδικεύεται» στην καθημερινή φροντίδα. Η Dober εξηγεί ότι οι μπαμπάδες μπορεί να νιώθουν πως δεν είναι εξίσου ικανοί σε πρακτικά ζητήματα, όπως το πώς να ντύσουν το παιδί, πώς και πότε να το ταΐσουν ή ποια ιατρικά ραντεβού χρειάζεται.
Ορισμένοι άνδρες στην έρευνα της Barrett ανέφεραν ότι το «passenger parenting» είχε αρνητική επίδραση στις σχέσεις τους.
Προσπαθούσαν να συμμετέχουν περισσότερο στη λήψη αποφάσεων, για παράδειγμα γύρω από τη φροντίδα και το τάισμα του μωρού, και όταν προέκυπταν δυσκολίες, προσπαθούσαν να προτείνουν λύσεις. Ωστόσο, δεν ένιωθαν πάντα ότι είχαν τη σωστή γλώσσα ή προσέγγιση. Ένιωθαν ότι τους σταματούσαν απότομα και ότι δεν ήξεραν ποια ήταν η θέση τους.
Οι πατέρες μπορεί να μείνουν εγκλωβισμένοι σε αυτόν τον ρόλο και μετά τη μετάβαση στη γονεϊκότητα, εξηγεί η Barrett, επειδή ακόμη και όταν οι μητέρες επιστρέφουν στη δουλειά και το φορτίο φροντίδας θα έπρεπε να εξισορροπηθεί, οι μπαμπάδες δεν έχουν περάσει το ίδιο «εντατικό πρόγραμμα εκπαίδευσης» στη γονεϊκότητα και μένουν πίσω.
Δύσκολο και για τις μητέρες
Η Dober σημειώνει ότι, ενώ ορισμένες γυναίκες μπορεί να είναι ικανοποιημένες με έναν πιο ηγετικό ρόλο στη γονεϊκότητα, άλλες μπορεί να αισθάνονται πίεση να είναι ο «ειδικός γονέας».
Είτε νιώθουν άνετα με αυτόν τον ρόλο είτε όχι, μπορεί να είναι δύσκολο να τον σηκώσουν, με συνέπειες για την ευημερία, την καριέρα και το οικονομικό τους μέλλον.
Αν συνεχιστούν τα σημερινά εργασιακά πρότυπα, μια μέση 25χρονη γυναίκα που θα αποκτήσει ένα παιδί μπορεί να αναμένει ότι θα κερδίσει 2 εκατομμύρια δολάρια λιγότερα στη διάρκεια της ζωής της σε σύγκριση με έναν μέσο 25χρονο άνδρα που επίσης θα γίνει γονέας.
Έρευνες δείχνουν επίσης ότι διπλάσιες γυναίκες από άνδρες βιώνουν γονεϊκή εξουθένωση, καθώς οι γυναίκες εξακολουθούν να επωμίζονται το 70% του οικογενειακού νοητικού φορτίου.
«Υπάρχουν τόσες πολλές μικροαποφάσεις στην καθημερινότητα της γονεϊκότητας, που τελικά συσσωρεύονται. Είναι ένας ατελείωτος αριθμός αποφάσεων», λέει η Dober.
Η σχέση μπορεί να επηρεαστεί όταν οι γυναίκες αισθάνονται ότι δεν έχουν υποστήριξη, προσθέτει.
«Μπορεί να υπάρξει δυσαρέσκεια αν θεωρείς ότι ο γονέας-συνοδηγός απλώς τα αφήνει όλα σε εσένα επειδή δεν θέλει να ασχοληθεί ή προτιμά να τα διαχειρίζεσαι εσύ.»
Είναι το «passenger parenting» το ίδιο με τη σκόπιμη ανικανότητα;
Στις συντροφικές σχέσεις, η σκόπιμη ανικανότητα γίνεται συχνά εμφανής στον καταμερισμό των οικιακών εργασιών και της φροντίδας.
Πρόκειται για την περίπτωση όπου κάποιος δείχνει αδυναμία, πραγματική ή προσποιητή, προκειμένου να αποφύγει συγκεκριμένες εργασίες ή ευθύνες, κάνοντας τους άλλους, συχνά τον/τη σύντροφο ή τον άλλο γονέα, να νιώθουν ότι πρέπει να παρέμβουν και να τις αναλάβουν.
Αυτό που διαφοροποιεί το «passenger parenting» είναι η πρόθεση, εξηγεί η Dober. «Η σκόπιμη ανικανότητα εμφανίζεται όταν κάποιος προσπαθεί να εξασφαλίσει περισσότερο ελεύθερο χρόνο για να ξεκουραστεί, να κοινωνικοποιηθεί ή να φροντίσει τις δικές του ανάγκες αντί για τις ανάγκες της οικογένειας.
Το passenger parenting έχει να κάνει με την αίσθηση ότι έχεις λιγότερο έλεγχο ή δυνατότητα παρέμβασης. Δεν υπάρχει κακόβουλη πρόθεση, αν και, ανάλογα με τις συμπεριφορές, μπορεί να μοιάζει το ίδιο.»
Η Dober λέει ότι οι «γονείς-συνοδηγοί» νιώθουν πως χάνουν κάτι σημαντικό και μπορεί να πληγεί η αυτοεκτίμησή τους.
Ο ειδικός σε θέματα γονεϊκότητας και πατέρας έξι κοριτσιών Justin Coulson λέει ότι, παρότι ορισμένοι μπαμπάδες είναι ικανοποιημένοι να μένουν στο πίσω κάθισμα, από την εμπειρία του οι άνδρες στη συντριπτική τους πλειονότητα θέλουν να συμμετέχουν περισσότερο.
«Λαχταρούν την ευκαιρία να είναι ενεργά παρόντες στη ζωή των παιδιών τους και είναι πολύ σημαντικό και οι δύο σύντροφοι στη σχέση να κάνουν ό,τι μπορούν για να το διευκολύνουν.»
Μοιράζοντας το «τιμόνι»
Παρότι υπάρχουν κοινωνικά και δομικά εμπόδια στην ισότητα μέσα στις σχέσεις συν-γονεϊκότητας, όπως το να γίνει πιο εφικτό για τους πατέρες να παίρνουν γονική άδεια, υπάρχουν τρόποι με τους οποίους τα ζευγάρια μπορούν να βελτιώσουν την κατάσταση.
Ο Dr Coulson προτείνει στα ζευγάρια να κάνουν εβδομαδιαία check-in. «Την Κυριακή το πρωί, όταν τα πράγματα είναι σχετικά ήρεμα, η γυναίκα μου και εγώ καθόμαστε και κάνουμε τρεις ερωτήσεις. Πρώτα: “Τι πηγαίνει καλά;” Και αφιερώνουμε λίγο χρόνο για να σταθούμε σε όσα πετυχαίνουμε.» Δεν πρόκειται για άσκηση επίρριψης ευθυνών, εξηγεί, αλλά για μια συζήτηση του τύπου: «Δυσκολεύτηκα σε αυτό» ή «Θα χρειαζόμουν περισσότερη υποστήριξη το βράδυ της Τετάρτης, όταν συνέβαιναν τρία πράγματα ταυτόχρονα».
Η τελευταία ερώτηση είναι: «Πάνω σε τι θα μπορούσαμε να δουλέψουμε αυτή την εβδομάδα;» «Και το κρίσιμο σημείο είναι να φτιάξετε μαζί ένα σχέδιο για να το πετύχετε», λέει. Παρότι η έρευνα της Barrett προτείνει τα ζευγάρια να κάνουν από νωρίς συζητήσεις για τις προσδοκίες τους γύρω από τη γονεϊκότητα, η Dober σημειώνει ότι αυτές οι προσδοκίες μπορεί να αλλάζουν με τον χρόνο.
Γι’ αυτό, οι γονείς μπορούν να συζητούν τακτικά τι θα ήθελαν να κάνουν περισσότερο ή λιγότερο. Για τους μπαμπάδες που νιώθουν ότι δεν έχουν ενεργό ρόλο, αυτό μπορεί να σημαίνει να εκφράσουν σε ποια θέματα θα ήθελαν να αποκτήσουν μεγαλύτερη εμπειρία ή ποιες προκλήσεις πιστεύουν ότι θα τους βοηθούσαν να μάθουν να συμμετέχουν περισσότερο.
Η Dober τονίζει ότι οι γονείς χρειάζεται να δείχνουν κατανόηση τόσο στον εαυτό τους όσο και ο ένας στον άλλο.
«Είναι σημαντικό να κατανοούν ότι η γονεϊκότητα είναι δύσκολη. Βρίσκεστε και οι δύο σε αυτό το ταξίδι μαζί και προσπαθείτε να ανακαλύψετε πώς μοιάζει η γονεϊκότητα για τη δική σας οικογένεια.
Και αυτό μπορεί να είναι διαφορετικό από άλλες οικογένειες, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώσατε εσείς.
